ขั้นบันไดเลขคี่หรือคู่? การนับขั้นบันไดและวิธีแก้ฮวงจุ้ย

จำนวนขั้นบันไดเป็นเรื่องที่หลายบ้านให้ความสนใจทั้งในแง่ความเชื่อและการใช้งานจริง หลายคนมีคำถามว่า ทําไมบันไดต้องเป็นเลขคี่? ซึ่งมีคำอธิบายทั้งจากความเชื่อของไทยและจีน รวมถึงเรื่องจังหวะการก้าวเดินและสัดส่วนของบันได บทความนี้ Alusite จะพาไปดูวิธีนับจำนวนขั้น หลักการออกแบบ และแนวทางแก้ไขเมื่อคำนวณแล้วได้จำนวนขั้นเป็นเลขคู่

ทําไมบันไดต้องเป็นเลขคี่

ความเชื่อเรื่องจำนวนขั้นบันไดเลขคี่มีที่มาจากคติของคนไทยและหลักฮวงจุ้ยที่มองว่าเลขคี่สื่อถึงการเคลื่อนไปข้างหน้าและการเริ่มต้น จึงนิยมใช้กับบันไดบ้านเพื่อความเป็นสิริมงคล

อย่างไรก็ตาม จำนวนขั้นเลขคี่ไม่ได้เป็นข้อกำหนดทางวิศวกรรม การออกแบบบันไดที่ใช้งานได้ดีต้องพิจารณาความสูงของลูกตั้ง ความกว้างของลูกนอน และจังหวะการก้าวเดินเป็นหลัก

ความเชื่อเรื่องบันไดเลขคี่ตามหลักฮวงจุ้ยไทยและจีน

ความเชื่อของคนไทยโบราณมักมีคำกล่าวที่ว่า “บันไดเลขคู่คือบันไดผี บันไดเลขคี่คือบันไดคน” คนสมัยก่อนจึงเลี่ยงการสร้างขั้นบันไดเป็นเลขคู่มาตลอด ในขณะที่ทางฝั่งฮวงจุ้ยจีนก็มีหลักการคล้ายกัน โดยอิงจาก “พลังงานหยินและหยาง” เลขคู่เป็นตัวแทนของพลังงานหยินซึ่งสื่อถึงความตายนิ่งหรือจุดจบ ส่วนเลขคี่เป็นตัวแทนของพลังงานหยางซึ่งสื่อถึงชีวิตและการเริ่มต้นใหม่ การสร้างบันไดเป็นเลขคี่จึงหมายถึงความเจริญรุ่งเรืองและโชคลาภ

นอกจากจำนวนขั้นแล้ว ขนาดของแผ่นเหยียบหรือลูกนอนก็มีความสำคัญตามหลักฮวงจุ้ย แผ่นเหยียบที่กว้างพอดีเท้า เมื่อก้าวลงไปแล้วรู้สึกมั่นคงหรือมีพื้นที่ด้านหน้าเหลือเล็กน้อย จะสื่อถึงความมั่งคั่งและเงินทองเหลือใช้ หรือที่เรียกกันว่าบันไดเศรษฐี แต่หากแผ่นเหยียบแคบจนส้นเท้าล้นออกมา จะถือเป็นบันไดยาจกที่อาจนำความติดขัดมาสู่ผู้อยู่อาศัย

ทําไมบันไดต้องเป็นเลขคี่ในมุมมองวิศวกรรมและสรีรศาสตร์

นอกจากเรื่องความเชื่อแล้ว จำนวนขั้นยังเกี่ยวข้องกับจังหวะการเดิน แต่ไม่ได้หมายความว่าบันไดเลขคี่จะปลอดภัยกว่าบันไดเลขคู่เสมอ การออกแบบต้องดูสัดส่วนของแต่ละขั้นและความต่อเนื่องของการก้าวเป็นหลัก

จังหวะการก้าวเดินและการทรงตัว

การเดินขึ้นบันไดเป็นการสลับเท้าซ้ายและขวา หากจำนวนจังหวะเหมาะสมกับระยะทางที่ต้องเดิน จะช่วยให้การก้าวขึ้นถึงพื้นชั้นถัดไปเป็นไปอย่างต่อเนื่อง หลายคนจึงมองว่าจำนวนขั้นเลขคี่สอดคล้องกับจังหวะการก้าวมากกว่า โดยเฉพาะบ้านที่ผู้อยู่อาศัยคุ้นเคยกับการเริ่มก้าวจากเท้าข้างเดิม

แต่ในทางปฏิบัติ ไม่ควรเลือกจำนวนขั้นจากเลขคี่เพียงอย่างเดียว เพราะความสูงของแต่ละขั้นและพื้นที่สำหรับวางเท้ามีผลต่อการทรงตัวมากกว่า หากขั้นสูงเกินไปหรือแคบเกินไป แม้จะมีจำนวนเป็นเลขคี่ก็ยังเดินขึ้นลงได้ไม่สะดวก

สัดส่วนความสูงลูกตั้งและความกว้างลูกนอนที่เหมาะสม

บันไดที่เดินสบายควรมีลูกตั้งและลูกนอนที่สัมพันธ์กัน โดยทั่วไปนักออกแบบมักใช้ความสัมพันธ์ระหว่างสองส่วนนี้เป็นตัวช่วยกำหนดสัดส่วน เช่น สูตร 2 × ความสูงลูกตั้ง + ความกว้างลูกนอน = 60–65 ซม. ควรอยู่ในช่วงที่เหมาะกับก้าวเดินของคน

สำหรับบ้านพักอาศัยมักพิจารณาลูกตั้งประมาณ 15–18 เซนติเมตร และลูกนอนประมาณ 27–30 เซนติเมตรเป็นช่วงอ้างอิงเบื้องต้น ทั้งนี้ควรตรวจสอบข้อกำหนดด้านอาคารและปรับตามลักษณะพื้นที่จริงก่อนก่อสร้าง

วิธีการนับจำนวนขั้นบันไดที่ถูกต้อง

หลักการนับที่ถูกต้องคือ

เริ่มนับขั้นที่หนึ่งเมื่อก้าวเท้าเหยียบลงบนลูกนอนขั้นแรก โดยไม่นับพื้นชั้นล่างสุด
ให้นับไล่ขึ้นไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะถึงชานพัก
เมื่อถึงชานพักให้หยุดนับทันที เพราะชานพักถือเป็นพื้นระนาบอีกระดับหนึ่ง ไม่ใช่ขั้นบันได

วิธีแก้ฮวงจุ้ย เมื่อนับขั้นบันไดแล้วได้เป็นเลขคู่

หากซื้อบ้านโครงการหรือบ้านมือสองแล้วพบว่าบันไดเป็นเลขคู่ เจ้าของบ้านสามารถแก้เคล็ดเพื่อความสบายใจได้ง่าย ๆ ตามแนวทางต่อไปนี้

วางพรมเช็ดเท้าหน้าบันไดขั้นแรก การนำพรมเช็ดเท้าไปวางไว้ที่พื้นก่อนก้าวขึ้นบันไดขั้นแรก เป็นการหลอกแก้ฮวงจุ้ยเสมือนว่าได้เพิ่มขั้นบันไดมาอีกหนึ่งขั้น ควรวางไว้ที่พื้นด้านล่างสุดเท่านั้น ไม่ควรนำไปวางไว้บนขั้นบันไดหรือชานพักเพื่อป้องกันอุบัติเหตุลื่นล้ม และควรใช้พรมที่มีแผ่นยางกันลื่นด้านล่าง
ต่อเติมขั้นบันไดเพิ่ม หากมีงบประมาณและต้องการแก้ปัญหาอย่างถาวร สามารถเรียกช่างมาบิลต์อินขั้นบันไดแรกเพิ่มขึ้นมาอีกหนึ่งขั้นจากพื้นเดิม เลือกใช้วัสดุที่มีลวดลายใกล้เคียงกับลูกนอนเดิมมาปิดทับ เป็นการปรับจำนวนขั้นให้เป็นเลขคี่อย่างสวยงามและใช้งานได้จริง

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ชานพักบันไดนับเป็น 1 ขั้นหรือไม่

โดยทั่วไปไม่นับชานพักเป็นขั้นบันได เพราะเป็นพื้นที่ราบสำหรับพักหรือเปลี่ยนทิศทาง

ถ้าต่อเติมบันไดขั้นแรกเพิ่ม ควรใช้วัสดุแบบไหน

ควรเลือกวัสดุที่มีความแข็งแรง ขนาดเหมาะกับขั้นเดิม และติดตั้งให้ระดับต่อเนื่องกัน หากต้องการเพิ่มขั้นเพื่อปรับจำนวน ควรให้ช่างหรือผู้ออกแบบตรวจสอบโครงสร้างและสัดส่วนก่อน ไม่ควรเพิ่มวัสดุเพียงเพื่อให้จำนวนขั้นเปลี่ยนโดยไม่คำนึงถึงความสูงของลูกตั้ง

นอกจากการนับขั้นบันไดแล้ว มีข้อห้ามฮวงจุ้ยบันไดอะไรอีกบ้าง

ความเชื่อเรื่องฮวงจุ้ยบันไดมีหลายแนวทาง เช่น ตำแหน่งบันไดไม่ควรขวางทางเข้าบ้าน ไม่ควรปล่อยให้พื้นที่ใต้บันไดรก และควรดูแลให้ทางเดินขึ้นลงสะอาดและมีแสงสว่างเพียงพอ ทั้งนี้รายละเอียดอาจแตกต่างกันตามแต่ละสำนัก

สรุปบทความ

คำถามว่า ทําไมบันไดต้องเป็นเลขคี่นั้น มาจากเรื่องความเชื่อของไทยและจีน ขณะที่ในมุมการออกแบบ จำนวนขั้นไม่ได้เป็นตัวกำหนดความปลอดภัยเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูความสูงลูกตั้ง ความกว้างลูกนอน และจังหวะการก้าวเดินร่วมกัน หากได้จำนวนขั้นเป็นเลขคู่ก็สามารถปรับแบบได้ ตราบใดที่ยังรักษาสัดส่วนของบันไดให้เหมาะกับการใช้งาน

สำหรับผู้ที่ต้องการเก็บรายละเอียดบริเวณบันไดให้เรียบร้อย Alusite มีวัสดุจบงานสำหรับงานบันไดอย่างจมูกบันไดอลูมิเนียมที่ช่วยเก็บขอบลูกนอนและเพิ่มความเรียบร้อยให้พื้นที่ หากสนใจสินค้า หรือมีข้อสงสัยอื่น ๆ สามารถติดต่อสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ Line : @alusite หรือ โทร. 038-571 612-13 / 038-842 748-49